56_2025-2026/59 - Aansprakelijkheid van financiële instellingen bij phishing en digitale bankfraude

Auteur: Mo Alloul

Geachte Voorzitter,

Geachte Leden van de Kamer van Volksvertegenwoordigers,

Overeenkomstig artikel 28 van de Belgische Grondwet maak ik gebruik van mijn recht om mij tot het Parlement te wenden met een formeel verzoek tot beleidsinitiatief inzake de aansprakelijkheid van financiële instellingen bij phishing en digitale bankfraude.

De recente en sterk toenemende gevallen van georganiseerde phishing in België tonen aan dat wij geconfronteerd worden met een structureel systeemrisico binnen het digitale betalingsverkeer. Vooral ouderen en digitaal minder vaardige burgers worden disproportioneel getroffen, terwijl zij door de afbouw van fysieke bankkantoren in de praktijk verplicht zijn digitale kanalen te gebruiken.

De huidige praktijk waarbij banken terugbetalingen weigeren op basis van “correcte authenticatie” is juridisch problematisch in het licht van de Europese Richtlijn (EU) 2015/2366 betreffende betalingsdiensten (PSD2).

Artikel 73 van deze richtlijn verplicht betalingsdienstaanbieders om niet-toegestane transacties onmiddellijk terug te betalen. Artikel 74 laat enkel een uitzondering toe indien de betaler frauduleus heeft gehandeld of met grove nalatigheid zijn verplichtingen heeft geschonden. De bewijslast rust ondubbelzinnig bij de betalingsdienstaanbieder.

Manipulatief verkregen toestemming via sociale engineering kan niet automatisch worden gelijkgesteld met rechtsgeldige autorisatie in de zin van het Europees recht. Indien burgers onder misleiding en psychologische druk handelen, rijst de fundamentele vraag of er juridisch sprake is van “toestemming”.

Bovendien bevestigt het feit dat banken afzonderlijke cyberverzekeringen aanbieden tegen phishing en online fraude dat dit risico voorzienbaar en structureel is. Een voorzienbaar systeemrisico mag niet systematisch worden doorgeschoven naar individuele consumenten.

Als 56-jarige met een professionele IT-achtergrond ben ik mij zeer bewust van de technologische verfijning van hedendaagse cybercriminaliteit. Indien zelfs digitaal onderlegde burgers geconfronteerd worden met steeds complexere manipulatie, is het maatschappelijk onhoudbaar om kwetsbare burgers zonder gespecialiseerde kennis als primaire risicodrager te beschouwen.

Ik verzoek het Parlement daarom dringend om:

1. De Belgische toepassing van PSD2 inzake phishing terugbetalingen te onderwerpen aan parlementaire evaluatie.

2. Wettelijk te verduidelijken dat door misleiding verkregen authenticatie niet automatisch rechtsgeldige toestemming impliceert.

3. De bewijslast inzake grove nalatigheid expliciet te verstrengen.

4. Minimale fraudedetectienormen wettelijk te verankeren.

5. Transparante rapporteringsverplichtingen in te voeren over geweigerde terugbetalingen.

Het vertrouwen in het digitale financiële systeem is een publiek belang. Indien burgers de facto zelf het systeemrisico dragen, ondermijnt dit het vertrouwen in zowel het bankwezen als het regulerend vermogen van de overheid.

Ik verzoek u deze problematiek prioritair te agenderen.

Met de meeste hoogachting,